De beleidsbrief van Bussemaker

November 4, 2013

krijgt bescheiden aandacht in de media. De minister kondigt aan dat bij toewijzing van subsidies voor de komende planperiode van 2017 tot 2020 meer gewicht moet worden toegekend aan de geleverde prestaties en minder aan de plannen. Dat lijkt me volkomen terecht maar of het tot veel verandering zal leiden, is maar zeer de vraag. Niet voor niets meldt de minister terloops dat over de laatste 15 jaar er nauwelijks wijziging in het gesubsidieerde bestand is opgetreden. Adviezen van de Raad voor Cultuur zijn natuurlijk altijd al sterk beïnvloed door de reputatie die de aanvragende instelling heeft opgebouwd. En als de minister dan ook nog aankondigt dat zij de criteria waarop instellingen worden beoordeeld in goed overleg met ‘ het veld’ zal gaan opstellen, is duidelijk dat de verandering gering zal zijn. Mocht de minister serieus werk willen maken van een resultaatbeoordeling, dan verwijs ik haar graag naar het onderzoek[…]

goede kunst laat zich niet manipuleren

April 9, 2013

is de titel van een column van Christiaan Weijts in de NRC van 5 april. Het is het beste beleidsadvies aan overheden dat ik me kan denken. Weijts neemt stelling tegen het megalomane maakbaarheidsdenken bij sommige gemeentebesturen. Als voorbeeld neemt hij Den Haag waar onlangs besloten is tot de bouw van een nieuw cultuurpaleis voor maar liefst 180 miljoen terwijl op de cultuurbegroting fors gekort wordt. Het idee erachter is dat een groot nieuw zalencomplex automatisch een enorme impuls aan het kunstklimaat geeft. Deze vorm van bestuurlijk wensdenken wordt door Weijts terecht ontmaskerd: goede kunst laat zich niet sturen door prestigieuze bouwprojecten. Form follows function en niet andersom. Dat betekent dat gemeentebesturen op zoek moeten naar goede kunst en dat passend moeten ondersteunen. Het Haagse gemeentebestuur heeft dertig jaar geleden een enorme kans laten liggen. Het Nederlands DansTheater was onder leiding van het illustere duo Jiri Kylian en Carel Birnie[…]

Dekker for President

December 10, 2012

In de week dat Mark Rutte in de NRC wordt geportretteerd als een machtsbeluste politicus zonder ideeën (hadden we dit al niet eerder gehoord van Arend Jan Boekesteijn?),  dient zich een liberale hoop in bange dagen aan in de persoon van Sander Dekker. Met zijn plannen voor de omroep treedt hij onweerstaanbaar uit de anonimiteit. Ga maar na: hij durft een van de meest gevoelige politieke dossiers aan te pakken zonder vrees voor machtige pressiegroepen; hij doet dat binnen honderd dagen, een termijn die de meeste bewindslieden nodig hebben om hun portefeuille te verkennen en het allerbelangrijkste is dat  hij een wezenlijke systeemverbetering nastreeft. De staatssecretaris voor media wil een einde maken aan het perverse middel van ledenaantallen die allesbepalend zijn voor zendmachtiging en bijbehorende budgetten. Dit anachronisme uit de tijd dat Nederland nog verzuild was, heeft een medialandschap geschapen waarin economische inzichten met voeten worden getreden. Publieke omroep behoort[…]

Van wie zijn de reserves?

July 3, 2012

Die vraag staat centraal in een dispuut dat is ontstaan tussen het ministerie van OCW en kunstinstellingen die vanaf 2013 geen subsidie meer van dat ministerie zullen ontvangen. De instellingen stellen zich op het standpunt dat zij de reserves hebben verdiend en er dus over mogen beschikken. Zo wil het Theater Instituut Nederland met de reservering van 4 miljoen die zij hebben overgehouden aan de verkoop van hun pand, de collecties veilig stellen. Dansgezelschap Korzo wil de reservepot van 2 ton aanwenden om een dansfestival te organiseren waarmee een doorstart mogelijk wordt gemaakt. Er worden dus geen afvloeiingsregelingen mee gefinancierd maar artistieke doelen nagestreefd. De instellingen veronderstellen derhalve dat het ministerie daarmee accoord zal gaan. Het ministerie redeneert anders: de reserves zijn gevormd door subsidies niet aan te wenden voor het aangegeven doel. Het is overgebleven en dient te worden teruggegeven. Met het collecteren van de reserves hoopt het ministerie[…]

Ruzies, relletjes en schandaaltjes!

June 26, 2012

Veroorzaak reuring, dat is het advies van Arjo Klamer aan de kunstwereld om meer publiek te trekken. Hij schijnt dat onlangs op het Congres Podiumkunsten te hebben verteld en vandaag mag hij dat in de Volkskrant toelichten. Zorg dat er over je gesproken wordt, doet er niet toe hoe. Ruzies, relletjes en schandaaltjes nodigen je publiek uit partij te kiezen en daarmee ontstaat betrokkenheid. Dat destilleerde ik uit het interview. Het lijkt erop dat Klamer zich laat inspireren door het wel en vooral wee van het Nederlands elftal tijdens het EK: een heel volk in de ban van een niet presterend voetbalteam. Dat moet wel voortkomen uit de ruzies, relletjes en schandaaltjes waarmee het team zich heeft omgeven!  Het is bovendien het marketingconcept dat de Telegraaf al decennialang de grootste krant van het land doet zijn. Het is een redenatie die zelfs aan de borreltafel niet lang stand zal houden[…]

De Raad voor Cultuur

May 21, 2012

heb ik vele malen uiterst kritisch bejegend. Vaak heb ik de Raad verweten teveel als een belangenbehartiger voor de cultuursector op te treden. In mijn proefschrift heb ik de Raad voor Cultuur zelfs vergeleken met de Joodse Raad: pijnlijke keuzes maken voor een overheid die zelf schone handen wil houden. Maar wie zware kritiek uit, moet ook lof toe kunnen zwaaien als daar aanleiding voor is. Die aanleiding is er in het vandaag gepresenteerde rapport Slagen In Cultuur. De titel is voor meerderlei uitleg vatbaar maar dat is de inhoud niet, als ik op de verslaggeving in de NRC afga. Hier spreekt een onafhankelijke adviesraad die harde kritiek heeft op de bureaucratische voorschriften van de overheid waardoor een optimale besteding van schaarse middelen wordt gehinderd. Minstens zo fors is de kritiek op de sector die in het algemeen wordt beschuldigd van onberedeneerd wensdenken en zich weigert aan te passen aan[…]

De nieuwe Rembrandt

April 25, 2012

is een moedige poging van de AVRO om de contestformule van de populaire cultuur toe te passen op de beeldende kunst. Op zoek naar de X-factor bij beeldend kunstenaars dus. Helaas zijn de programmamakers met open ogen in de gapende valkuil gelopen. Moderne beeldende kunst appelleert in tegenstelling tot popmuziek niet direct aan de smaak van een groot publiek zodat er niet direct identificatie met de kunst en/of kunstenaar optreedt. Dat zou ondervangen kunnen worden door meer tijd te besteden aan de introductie van de kunstenaar, zijn of haar ontwikkeling en de drijfveren achter het getoonde kunstwerk. Merkwaardig genoeg is gekozen voor het andere uiterste: in sneltreinvaart passeren zonder toelichting kunstwerken waarbij de kijker vaak maar enkele seconden beschouwingstijd wordt gegund. Veel meer tijd wordt gegund aan de jury, waarschijnlijk in de verwachting dat zij de informatie verstrekken waardoor de kijker geboeid raakt. Ook deze plank wordt faliekant misgeslagen: kunstenaar[…]

Organisatorische mis(ver)standen

April 1, 2012

mijn oog valt op een personeelsadvertentie in de Volkskrant. Twee gerenommeerde Brabantse kunstinstellingen zoeken een controller/administrateur. In de toelichting staat dat deze functionaris eindverantwoordelijk zal zijn voor de financiele en zakelijke aspecten. En verder wordt vermeld dat in deze functie gerapporteerd dient te worden aan de directeur. Het is in alle eenvoud een fraai voorbeeld van de gebrekkige organisatiekunde bij kunstinstellingen. De functie van controller is een typische staffunctie die de directie moet helpen om controle te houden over begrote uitgaven en inkomsten. Hier kan nooit een financiele eindverantwoordelijkheid aan gekoppeld worden want die is voorbehouden aan de directie. Er wordt dus voor een ondersteunende functie geworven die met directionele bevoegdheden wordt bekleed. Dit misverstand is daarom zo interessant omdat het inzicht geeft in de wijze waarop kunstinstellingen nogal eens tegen de financiele huishouding aankijken: een noodzakelijk kwaad dat iemand moet beteugelen met liefst zo min mogelijk sores. Dit beeld[…]

Der Kulturinfarct

March 19, 2012

is een publicatie waarin vier Duitse cultuurwetenschappers een verfrissend geluid laten horen in het Duitse cultuurdebat. Nadat het Nationaal Socialisme cultuur misbruikt had voor propagandistische doeleinden, is een budgettair-ruimhartig en inhoudelijk-liberaal overheidsbeleid decennialang onbetwist geweest. Het recht om in vrijheid kunst te maken, is zelfs opgenomen in de Duitse grondwet. Het is niet voor niets dat veel Nederlandse kunstenaars graag naar onze oosterburen verwijzen als het beleidsparadijs. Het internationaal vergelijkend onderzoek dat ik de afgelopen jaren heb gedaan met mijn Vlaamse collega’s laat ook een andere kant van het Duitse bestel zien. Het vele subsidiegeld dat in Duitsland aan kunst wordt besteed (per hoofd van de bevolking drie keer meer dan in Engeland) houdt een dichte culturele infrastructuur in stand met veel bureaucratische trekken. De documentaire over Johan Simons als intendant bij de Munchner Kammerspiele die we onlangs op de Nederlandse televisie konden zien, geeft daar hilarische voorbeelden van. Het[…]

Wrecking Ball

February 24, 2012

is de titel van het nieuwe album van Bruce Springsteen. Er is een weldoordacht communicatietraject uitgezet in aanloop naar de lancering op 5 maart. De artiest heeft de Europese vakpers in een Parijs’ theater ontvangen voor een prelistening en conference. Dat leverde mooie verhalen op onder meer in Volkskrant en NRC. Daarnaast zijn verschillende media in de gelegenheid gesteld iedere dag een nieuw nummer van het album via hun website aan te bieden. Zo heb ik de afgelopen dagen de eerste vier nummers van de tracklist intensief beluisterd en groeide mijn betrokkenheid en nieuwsgierigheid. Gisteravond laat verraste mijn stiefdochter mij met het hele album, uiteraard illegaal gedownload. Meewarig had ze mijn afluisterpraktijken per nummer op afstand gevolgd en besloten mij in een klap uit of in de droom te helpen. Deze goed bedoelde actie sorteerde vooral verwarring: enerzijds de instant bevrediging anderzijds de ruw verbroken spanningsboog en dat alleen nog[…]

Pop en de bezuinigingen

January 16, 2012

Net als vorige jaren mocht ik dit jaar weer een bijdrage leveren aan het Noorderslagseminar. Onderwerp was de bezuinigingen en hoe je daar mee om moet gaan. Mijn opvatting is dat de popsector weinig last zal hebben van de aangekondigde bezuinigingen omdat de afhankelijkheid van overheidssubsidies veel minder is dan bij andere kunstsectoren. Des te opvallender is de boosheid in popkringen over de kunstbezuinigingen van dit kabinet, afgelopen zaterdag prominent verwoord door Lowlandsdirecteur Eric van Eerdenburg. Hoe anders was dat twintig jaar geleden toen de Stichting Popmuziek Nederland zich heftig te weer stelde tegen de almaar uitdijende subsidies voor symfonieorkesten, operagezelschappen en andere ‘hogere’  cultuuruitingen. Onder de noemer ‘ Kunst is oorlog’ werd toen actie gevoerd om popmuziek een meer serieuze plek in het kunstbeleid te geven. Daar is weinig tot niets van terecht gekomen want niet alleen zijn de subsidiebudgetten voor pop nog steeds marginaal maar inmiddels is ook[…]

Leiderschap in problemen

December 13, 2011

Bij twee gerenommeerde cultuurinstellingen zijn de afgelopen dagen problemen met de directie naar buiten gekomen. Het Groninger Museum meldde dat algemeen directeur Kees van Twist op een zijspoor is gezet omdat gebleken is dat de financiele huishouding structureel niet op orde is. Vandaag bericht de Volkskrant uitgebreid over een leiderschapscrisis bij het Nederlands Architectuur Instituut. Algemeen directeur Ole Bouman zou over te weinig leidinggevende kwaliteiten beschikken en de zakelijk directeur zou in dit vacuum gestapt zijn met alle onduidelijkheid vandien. Dit althans is de visie van de staf en wat er ook van waar is, door deze perceptie lijkt er een onwerkbare situatie te zijn ontstaan. Omdat ik van beide gevallen geen specifieke informatie bezit, onthoud ik mij van een oordeel. Wel wil ik benadrukken dat het hier geen uitzonderingen betreft; de culturele sector kent talloze leiders die voortijdig hun post hebben moeten verlaten. Oorzaken daarvoor dienen breder gezocht te[…]

‘De selectie wordt moordend’

November 4, 2011

zo citeerde Claudia Kammer in NRC George Lawson bij de presentatie van het nieuwe subsidiebeleid van het Fonds Podiumkunsten. Of hij daarbij tevreden of bezorgd heeft gekeken, wordt niet beschreven. Tevredenheid past bij de aangekondigde nieuwe maatregelen. Er is gekozen voor outputsubsidiering in plaats van de ongerichte exploitatiesubsidies en daarbij wordt  publieksbereik richtinggevend. Ook de vereenvoudiging van de spelregels is een stap in de goede richting. De maximering van het te subsidieren bedrag vind ik minder geslaagd en lijkt meer ingegeven door defensieve overwegingen. Het Fonds Podiumkunsten beweegt dus in goede richting en toch overheerst somberte. Reden is de verwachte tsunami aan subsidieverzoeken waarvan velen kopje onder zullen gaan door de beperkte middelen. In dat perspectief is de gelaatsuitdrukking van de directeur van het fonds relevant. Overheerst tevredenheid dan toont hij zich de dijkgraaf die met vertrouwen de vloedgolf tegemoet ziet omdat hij zijn dijken voldoende verstevigd heeft. Is hij[…]

Tegen kunstsubsidies?

October 29, 2011

Het overkomt me met enige regelmaat dat ik mensen tegen kom die er als vanzelfsprekend vanuit gaan dat ik tegen kunstsubsidies zou zijn. Sommigen kennen mij al langere tijd en zijn op de hoogte van veel activiteiten waarin ik mij naar vermogen inzet voor de kunst. Zelfs deze mensen maken een karikatuur van mijn opvattingen en ik moet mij realiseren dat waarschijnlijk meerderen er zo ver denken. Daarom hier een kernachtig statement: Ik ben niet tegen kunstsubsidies en nooit geweest ook. Ik vind kunst een uiterst belangrijke waarde voor de mens en ben van mening dat de samenleving daarin moet investeren.Dat is mijn opvatting als burger van deze samenleving en daar baseer ik mijn politieke keuze op. Als econoom ben ik van mening dat subsidies aan kunst goed moeten worden gebruikt zoals dat ook bij andere subsidies zou moeten. En daar wringt de schoen want in Nederland betwist ik de[…]