Topinkomens in de kunsten

October 21, 2011

Minister Plasterk is hard op weg een geduchte reputatie op te bouwen als bestrijder van excessieve beloningen in het publieke domein. Nadat hij eerder is opgetreden bij forse salarisverhogingen voor universiteitsbestuurders, heeft hij nu zijn oog laten vallen op presentatoren bij de publieke omroep. Als de minister van OCW dit varkentje heeft gewassen, wacht hem een volgende klus in een onverwacht onderdeel van zijn portefeuille. Dwars tegen het romantische beeld van de armlastige kunstenaar in, zijn er in de sector van de gesubsidieerde kunsten wel degelijk grootverdieners die de MP-norm achteloos overschrijden. Om het de minister makkelijk te maken, bevinden ze zich allen in dezelfde sfeer van de klassiek symfonische orkesten. Deze dinosauriërs van het kunstbestel kennen een zeer scheve inkomensverdeling gebaseerd op de artistieke pikorde. Aan de top staan de chef-dirigenten die zeker in geval van de randstedelijke orkesten in vier weken meer verdienen dan de minister president in een jaar. Hun meerjarige contracten gaan uit van de freelance honoraria die zij elders per concert ontvangen plus de nodige emolumenten. Het ondernemersrisico van de freelancer is hier dus het fundament van een vast arbeidscontract geworden.

Een trapje lager op de artistieke piramide bevinden zich de concertmeesters. Ook hier geldt dat in ieder geval bij de randstedelijke orkesten de jaarlijkse beloning omgerekend naar een volledige functie uitstijgt boven het jaarsalaris van Balkenende. Deze vaste honoraria worden, als ze al bekend zijn, doorgaans vergoelijkt door te wijzen op de uitzonderlijke talenten van de ontvangers. Vice minister president Bos sprak in dit geval eerder al eens over Huntelaar en Borsato. Hun verdiensten worden echter geheel in de private sfeer verkregen. De grote orkesten worden in veel gevallen voor ruim meer dan de helft van hun uitgaven door het rijk en de grote gemeenten gesubsidieerd. Deze overheden laten zich overtuigen door orkestbesturen dat de internationale markt van topdirigenten en violisten dwingt tot het aangaan van deze verplichtingen.

Wat daar niet bij verteld wordt, is dat deze internationale markt gedomineerd wordt door publieke middelen. Als Ricardo Chailly van het Koninklijk ConcertgebouwOrkest naar het GewandhausOrchester te Leipzig verkast, wordt zijn naar verluidt nog vorstelijker honorarium daar hoofdzakelijk betaald uit de subsidies van stad en deelstaat.
Ook in Nederland komen deze praktijken van het opbieden met publieke middelen voor.

Het Haagse Residentie Orkest heeft twee jaar geleden voor het aantrekken van zijn nieuwe chefdirigent Neeme Järvi een extra subsidie van de gemeente mogen ontvangen. Niet bekend is of de gemeente deze bijdrage terugvordert, nu het orkest zeer kritisch beoordeeld is en de publieksaantallen ernstig zijn teruggelopen.
De excessieve honoraria van topdirigenten zijn dus vooral het gevolg van orkesten die met publieke middelen tegen elkaar opbieden. En het behoeft geen betoog dat forse stijgingen aan de top navenante gevolgen hebben voor de rest van de beloningspiramide.

Het zou voor minister Plasterk om meerdere reden interessant kunnen zijn dit dossier ter hand te nemen. Is het in voorgaande gevallen vooral de voorbeeldwerking en beeldvorming geweest die hem deden ingrijpen, in de kunstensector is ook nog sprake van een grote druk op het overheidsbudget.
Een eventuele aanpak heeft echter alleen maar zin in het kader van de Europese Unie. Een advies voor die overheden is zich in hun subsidiering terug te trekken op een bepaald percentage van de kernexploitatie van een orkest. De bijzondere beloningen voor de paradepaardjes moet in de markt verdiend worden en behoort niet afgewenteld te worden op de gemeenschap. Dat dit geen utopie is, heeft het Koninklijk ConcertgebouwOrkest bewezen door de afgelopen vijftien jaar de eigen inkomsten op indrukwekkende wijze te laten stijgen.

Pim van Klink is onder meer gastprofessor kunsteconomie aan de Universiteit Antwerpen, gefinancierd door Kunst en Cultuur, Pensioen en Verzekeringen NV

Comments are closed.